Od tysięcy lat ludzie wykorzystywali jedzenie jako lekarstwo. Cały czas poszukiwano nowych substancji, czy produktów o korzystnych właściwościach prozdrowotnych. Dzisiaj dzięki badaniom naukowym możemy stwierdzić jakie konkretnie substancje bioaktywne wpływają na nasz organizm, w jaki sposób i w jakich surowcach możemy je znaleźć. W obecnych czasach, kiedy zmagamy się z plagą otyłości, a w rezultacie z cukrzycą typu 2, nowotworami żywieniowo zależnymi, chorobami sercowo-naczyniowymi, trudno nie łączyć tych problemów z nieprawidłowym żywieniem. Na skutek rozwoju handlu i transportu na polskim rynku znacznie zwiększył się dostęp do produktów zagranicznych, egzotycznych owoców i warzyw.
Superfoods to termin, który stał się bardzo popularny w ostatnich latach. Promowany przez media oraz osoby znane. Umowna definicja określa superfoods jako żywność bogatą w składniki uważane za szczególnie korzystne dla zdrowia i dobrego samopoczucia. Według wielu źródeł superfoods są to produkty roślinne, które były stosowane od wieków w różnych zakątkach świata jako panacea na dolegliwości chorobowe oraz jako podstawa lub składnik jadłospisów tamtejszych plemion. Superfoods charakteryzuje duża zawartość składników odżywczych w małej masie produktu lub duża koncentracja takich składników, których w naszym pożywieniu często brakuje, np. kwasów tłuszczowych omega-3. Jednakże musimy zauważyć, że tak naprawdę nie istnieje superfoods, która dostarczałaby wszystkich składników w jednym produkcie. A obecny nurt w mediach to głównie działanie marketingowe. Dlatego też od 2007 r. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) zakazał wprowadzania produktów do obrotu jako superfoods, o ile nie towarzyszy im szczególne oświadczenie medyczne wspierane wiarygodnymi badaniami naukowymi.
Należy pamiętać, że produkty lub surowce bogate w związki bioaktywne to nie tylko produkty zagraniczne i nie musimy wydawać na nie dużych kwot. Wśród naszych rodzimych produktów również znajdziemy takie, które są bogactwem składników mineralnych i z powodzeniem możemy dodawać je do pożywienia.
Poniżej przedstawiamy wybrane surowce, które korzystnie wpływają na organizm człowieka, a które są szeroko dostępne na naszym rynku (produkty z Polski i nie tylko). Są to produkty, które w opinii publicznej uznawane są za ,,superfoodsy’’.

| Szpinak | Dostarcza do organizmu witaminę K (wzmacnia kości i układ trawienny), witaminę A (wpływ na układ odpornościowy i prawidłowe procesy widzenia), mangan (pozytywny wpływ na stawy), magnez (wzmacnia mięśnie, zdrowie fizyczne i psychiczne). Szpinak zawiera także cenne antyoksydanty i ksantofile wpływające na zmniejszanie stanów zapalnych, działają także przeciwnowotworowo. |
| Jarmuż | Stanowi ogromne bogactwo bioaktywnych substancji wpływających prozdrowotnie na nasz organizm. Wśród nich znajdziemy: witaminy A, C, K i witaminy z grupy B, wapń, potas, żelazo, magnez, flawonoidy i karotenoidy. Jarmuż wspomaga utrzymanie prawidłowej gospodarki lipidowej, zmniejsza ryzyko zachorowania na raka, działa antyoksydacyjnie i silnie przeciwzapalnie. Dodatkowo chroni ściany żołądka przed rozwojem bakterii Helicobater pylorii, będącej jednej z głównych przyczyn wrzodów żołądka. |
| Brokuły | Bogate w cenne mikro- i makroelementy (w tym witaminy, mangan, cholinę, chrom, potas, magnez, żelazo, wapń, cynk czy selen). Brokuły bogate są także w fitoskładniki takie jak kemferol i glukozynolany. Łagodzą one bowiem reakcje alergiczne oraz wspierają procesy detoksykacyjne i trawienne. Regularne spożywanie brokułów zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworu oraz wpływa na zmniejszenie poziomu cholesterolu we krwi. |
| Szparagi | Są cennym źródłem chromu. Składnik ten jest niezwykle ważny dla diabetyków i osób mających problem z prawidłowym poziomem cukru we krwi. Chrom także usprawnia transport cukru z krwiobiegu do komórek. Szparagi bogate są w glutation – wspiera on wątrobę w procesach detoksykacji. Dzięki dużej zawartości asparaginy (aminokwas) szparagi wpływają również na gospodarkę wodną organizmu oraz działają moczopędnie. |
| Rukola | Zawiera β-karoteny (prowitamina witaminy A), witaminę C, witaminę K, żelazo i witaminy z grupy B, w tym kwas foliowy, który jest niezwykle ważny na przykład we wczesnych etapach ciąży. Rukola bogata jest w antyoksydanty, które zapobiegają nowotworom, zwłaszcza narządów rozrodczych – szyjki macicy, jajników, piersi i prostaty. |


| Imbir | Zawiera wiele substancji biologicznie aktywnych, w tym gingerol, shogaol i olejki eteryczne, które nadają charakterystyczny aromat, smak i zapach tej roślinie. Imbir wykazuje szereg korzystnych właściwości m. in. łagodzi nudności i wymioty – stosowany u kobiet w ciąży w celu łagodzenia porannych mdłości, stosowany jest również profilaktycznie w chorobie lokomocyjnej, łagodzi bóle migrenowe i menstruacyjne, obniża poziom cholesterolu we krwi oraz działa przeciwnowotworowych. |
| Czarnuszka | Bogata w olejki eteryczne (w tym tymochinon), kwasy tłuszczowe, witaminę E, beta-karoten, witaminy z grupy B, biotynę, flawonoidy oraz fitosterole. Dzięki różnorodnemu składowi czarnuszka wpływa na obniżanie ciśnienia krwi i zapobiega powstawaniu zakrzepów, reguluję pracę trzustki, pomaga zwalczać wolne rodniki wpływające na procesy nowotworzenia, wspiera leczenie przy niepłodności, obniża poziom szczawianów w moczu, tym samym obniżając ryzyko powstawania kamieni nerkowych. |
| Kurkuma | Substancjami biologicznie aktywnymi występującymi w kurkumie są kurkuminoidy, z czego największą aktywność posiada kurkumina. Hamuje ona rozprzestrzenianie się pasożytów, grzybów chorobotwórczych oraz bakterii, działa wspomagająco w leczeniu przewlekłych stanów zapalnych, jak wrzodziejące zapalenie okrężnicy, hamuje rozwój komórek nowotworowych, wspomaga leczenie chorób neurodegeneracyjnych, jak: choroba Alzheimera, Parkinsona czy depresja oraz przyśpiesza trawienie i wspomaga metabolizm. |
| Cynamon | Korzystnie wpływa nie tylko zapobiegając przeziębieniu i ułatwiając oddychanie. Działa również przeciwgrzybiczo, przeciwnowotworowo i antyseptycznie. Jest bogaty w witaminę A, C, E, K, wapń, żelazo, magnez, fosfor, potas, sód i cynk. |
Wprowadzenie do jadłospisu produktów określane mianem ,,superfoods’’ wydaje się korzystne, szczególnie jeśli nasz codzienny jadłospis jest ubogi w składniki odżywcze, witaminy i składniki mineralne. Żywność superfoods charakteryzuje się dużą zawartością niezbędnych dla organizmu składników w małej objętości produktu, dlatego wprowadzenie jej do diety jest łatwe i nie wymaga drastycznych zmian. Produkty, takie jak: siemię lniane, nasiona chia, czy cynamon można dodawać do sałatek, koktajli, owsianki, jogurtów oraz wielu innych dań. Różnorodność i łatwość zastosowania oraz prozdrowotne właściwości sprawiają, że można je stosować w celu zbilansowania jadłospisu zarówno u osób zdrowych, jak i pacjentów z różnymi dolegliwościami. Należy jednak pamiętać, aby włączać do diety różne produkty spożywcze. Warto korzystać z tych występujących w naszym klimacie, a które są równie cenne jak te zagraniczne szeroko reklamowane w mediach. Dobrze zbilansowana i zdrowa dieta wcale nie musi być droga, ani też trudna do wdrożenia.
Autor tekstu: mgr Ilona Maślanka
dietetyk kliniczny Gabinet Dietetyczny Vital Rzeszów